ІТ салада білім алғысы келетіндер өте көп. Сыр елінде Жасанды интеллект институтының ашылуы дарынды жастарға үлкен қолдау болғаны рас. Дегенмен жасанды интеллект турасында пікірлер сан алуан.

«Талапкерлер оқуға қалай қабылданады, қандай мамандықтар оқытылады, ЖИ мен Chat Gpt-дің тиімділігі неде?» деген сұрақтар бойынша Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің Жасанды интеллект институты директорының орынбасары Асхат Елтаевпен сұхбаттастық.

– Асхат Талғатұлы, осыдан бір жылдай уақыт бұрын Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде Жасанды интеллект институты ашылды. Көпшілік әлі де институт туралы толығырақ білгісі келеді. Қандай мамандықтар оқытылуда?

 – Жасанды интеллект институты Оңтүстік Кореяның Сеул ұлттық ғылым және технологиялар университетімен біріккен білім беру бағдарламасы арқылы IT бағытындағы үздік мамандарды оқытады. 2024-2025 оқу жылында ашылған 4 білім беру бағдарламасы бар. Атап айтсақ, киберқауіпсіздік, ақпараттық жүйелер, компьютерлік бағдарламалау және информатика пәні мұғалімі. Талапкерлер осы мамандықтың бірін таңдай алады. Мұнан бөлек, биыл бізде екідипломдық бағдарлама ашылады деп жоспарлануда. Яғни, студенттер екі жыл Қазақстанда, екі жыл Кореяда білім алады. Қазақстанда II Architecture (Жасанды интеллект архитекторы), Date management (Деректер қорын басқару) мамандығы бойынша білім алса, Кореяда Computer science (Компьютер ғылымы) деген мамандық бойынша білім алуды жалғастырады. Ол кезде студент екі диплом иегері болады. Бірақ бұл бағдарлама бойынша қабылдау талаптары бөлек. Ол әлі қаралып, бекітілу үстінде. Мысалы, талапкерде IELTS нәтижесі жоғары болу керек. Бұл екі мамандық бойынша 40 талапкер ғана қабылданады.  

Институт 3 бағытта жұмыс істейді. Біріншісі, жоғарыда айтып өткен 4 жалпы білім беру бағдарламасы бойынша оқытамыз. Екіншісі, Busness incubacion center-де студенттер стартап жобаларды жасап үйренеді. Өздерінің жобаларын жергілікті кәсіпкерлік нысандарда қолдануға мүмкіндік алады. Яғни, білім алушылар дипломдық жұмыс жазбайды, оның орнына өз стартап жобасын дайындайды. Бизнес инкубация орталығы бас оқу ғимаратындағы Kyzylorda Hub-тың ішінде орналасқан. Айта кету керек, бұл орталыққа тек студенттер ғана емес, жалпы қала тұрғындары да келіп, жоба ұсынса болады. Үшінші бағыт – студенттер оқумен қатар корей тілі мен мәдениетін үйрене алады. – Оқу процесі қай тілде жүргізіледі? Кореяда оқу үшін кәрісше үйрену керек пе? – Бірлескен оқу бағдарламасы бойынша оқу процесі ағылшын және корей тілінде жүргізіледі. Ал корей тілін білім алу барысында үйретеміз.

– Қазіргі кезде институтта қанша студент оқиды? Олардың арасында өзге қаладан келгендер көп пе?

– 100 студент бар. Олардың 70%-ы қызылордалық болса, қалғаны өзге облыстардан арнайы келген студенттер. Оның ішінде Қапшағайдан, Орал, Атырау, Ақтөбе, Түркістаннан келген балалар бар.

– Өмірбаяныңызға қарасам, он жылға жуық білім алып, бірнеше мамандықты игеріпсіз. Былтыр ғана магистратураны Америкада оқып, елге оралған екенсіз. Үздіксіз білім алу үшін не мотивация береді?

 – Ең басты себеп білімге деген «қажеттілік» деуге болады. Мектеп бітіргеннен кейін Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде «Стандарттау, сертификаттау және метрология» мамандығы бойынша оқыдым. Мұнан кейін осы университетте «Құрылыс материалдарын, бұйымдарын және құрастырылымдарын өндіру» магистрі атандым. Оқып жүріп, жұмыс та істейтінмін. Құрылыста еңбек еттім, Атыраудағы «Тенгиз» компаниясында бір жыл жұмыс істедім. Отбасымнан алыста жүріп қызмет еткен соң, үйге келгенде кішкентай балаларым жатырқап қалатын. Сондықтан жұмыс пен отбасы балансын сақтау үшін, мұғалім болайын деп шештім. Ол кезде педагогиканы оқымасам да, ТЕSol деген халықаралық сертификатым және IELTS нәтижесі бар болатын. Осылайша Қорқыт ата университетіне педагогикалық мамандыққа құжат тапсырып, «Шетел тілі: екі шетел тілі» бакалаврын қашықтықтан оқыдым. Ал 2022-2024 жылдар аралығында «Болашақ» бағдарламасы арқылы Американың Массачусетс университетінде оқып, «Learning, Media and Technology» бойынша педагогика ғылымдарының магистрі дәрежесін алдым. – Демек құрылыс саласындағы мамандықта оқып жүріп-ақ ағылшын үйрендіңіз ғой?! – Иә, тілді де қосымша меңгердім.

– Көбі шетелде оқыған соң, сол жақта жұмыс істеуді қалайды. Қызылордаға келуіңізге не себеп болды?

– Өзім ауылда туып-өстім. Сондықтан туған жерге келіп, ауылдық жерден шыққан жастарға қолымнан келгенше көмектескім келді. Бұл – менің негізгі мақсатым. Тіпті бір баланың болса да, өзгеруіне, дамуына әсер ете алсам бұл маған үлкен қуаныш сыйлайды. Бір жағы мемлекеттің қаржысына білім алғаннан кейін де осы салада жұмыс істеудемін.

– Қазір «жастар жалқауланып бара жатыр. Бәрін дайындап берген сайын көп дүниеге қызықпайды, ұмтылмайды. Кітап оқығысы келмейді» деген пікір бар. Нағыз жастардың ортасында жүрсіз ғой, сіз не дейсіз?

– Мұны «разрыв между поколений», яғни екі буынның арасындағы айырмашылықтан туындаған пікір деп ойлаймын. Қазіргі жастар мен жасөспірімдерді Z буыны деп атаймыз. Ал оның алдында Millennial буын болды. Сол буындардың арасында, менің ойымша, айырмашылық бар. 2010 жылдан бері қарай туылғандарды альфа буын дейміз. Олар мүлде бөлек. Үлкендер мен кішілердің кейде түсінісе алмай жүргені де сондықтан. Әрқайсының ақпаратты қабылдауы, оқиғаларға деген көзқарасы мүлде бөлек. Сондықтан барынша тіл табысудың жолын қарастыру керек. Қазір «цифрлық аборигендер» мен «цифрлық иммигранттар» деген термин бар. «Цифрлық аборигендер» деп туылғаннан смартфон ұстаған қазіргі балаларымызды айтсақ болады. Олар үшін цифрлық технологияның болуы қалыпты жағдай. Ал біздің заманымызда калькулятор, радио, теледидар ғана болды. Сондықтан біз басқа ортадан келген, үйренуші адамдармыз, «иммигрант» болып саналамыз. Олар цифрлық абориген болғандықтан көзқарасы мүлдем басқаша болуы заңдылық. Мүмкін қағаздан ештеңе оқығысы келмейтін шығар. Кім біледі?! Біреуге оқыған, ал біреуге тыңдаған ұнайды. Қабылдау бөлек. Менің түсінгенім бойынша, әр студент ерекше бір тұлға. Бір біріне ұқсауы мүмкін емес. Бәрінің бірдей кітапты ұнатуы не бірдей бейнематериал көруі, бірдей ойлануы міндетті емес. Сондықтан студенттің ішіндегі мотивациясын өшіріп алмай білім беру – мұғалімнің міндеті. Мотивацияның да екі түрі болады. Бірі – сыртқы, екіншісі – ішкі. Негізі бізде сыртқы мотивация көбірек жұмыс істейді. Айталық атаанасы үйірмелерге қатыстырады, кітап әкеп береді, мұғалімдер оқымасаң жақсы баға қоймаймын дейді. Негізі сыртқы мотивация ішкі мотивацияны оятуға негізделуі керек. Ал бізде сыртқы мотивация бітсе, адамдар кітап оқымай қояды. Атап өту керек, университетте кітап оқитын балалар аз емес.

– ІТ салаға қызығушылар көп пе?

 – Иә, өте көп. ІТ салада білім алу – қазіргі тренд.

 – Ал нәтиже шығаратындар ше?

– Қызылордалықтардың арасында да Googlе-де жұмыс істейтіндер бар. Ал институтқа келсек, студенттер әлі 1-курс оқитындықтан әзірге ештеңе айта алмаймыз. Негізі нәтижелі жобалар жасалуда. Дегенмен ол қарапайым халыққа көріне қоймас, бірақ жас ғалымдар өте көп.

 – Қазір кең қолданысқа ие болған жасанды интеллект Chat Gpt туралы не айтар едіңіз? Бірі дамуға мүмкіндік береді десе, бірі жастардың дамуына кедергі дейді…

– Осыған қатысты мына бір жағдай есіме түседі. Англияда ХІХ ғасырда луддит деген оқиға болған. Тігін машинасының шығуына байланысты адамдар жұмыссыз болып қаламыз деген оймен наразылыққа шыққан. Бірақ одан адамдар жұмыссыз болып қалды ма? Chat Gpt-ге қатысты қазіргі пікірлер де осыған ұқсас болып көрінеді. Өйткені интернет шыққан кезде де көпшілік түсінбеді ғой. Қаласаңыз да, қаламасаңыз да технологиялық даму тоқтамайды. Chat Gpt-ді үйренумен қатар қолдану әдебін де білу керек. Уақыт үнемдеуден бастап, көптеген тиімділігі бар.

– Жастарға біліміңіз, ізденімпаздығыңызбен үлгі болатыныңыз рас. Оларға қандай кеңес айтар едіңіз?

– Алдымен ағылшын тілін үйреніп ал дер едім. Ғылыми ақпараттың қазір 80%-ы ағылшын тілінде жазылады. Одан кейін өз қызығушылығыңды тауып, сол бағытта еңбектену қажет. ІТ салада оқығаныңмен, осы салада жұмыс істеу керек деген қатып қалған заң жоқ. Кез келген сәтте бағытыңды өзгертуге болады. Сондай-ақ шетелде оқу қиын емес дегім келеді. Қазақта «Күш атасын танымас» деген керемет сөз бар. Адамдар өзінің қаншалықты күшті екенін, шамасының неге жететінін білмейді. Бізде ақылды жігіттер өте көп. Өзіне айтсаң, сенбейді. Сондықтан әркім Алланың ерекше жаратылысы екенін түсіну керек.

– Қандай кітаптар оқудасыз?

 – Қазіргі уақытта «Атом әдеттер», «Кәсіпкер сахабалар» кітабын оқудамын.

– Сұхбат үшін рақмет!

Әңгімелескен Айдана ЖҰМАДИНОВА

 

Өзге де жаңалықтарды оқу үшін Telegram арнамызға жазылыңыз!