фото: kostanaytany.kz/ ашық дереккөзден алынды
Қазіргі таңда алаяқтық қоғамдағы өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Ақпараттық технологиялардың дамуы, интернет пен мобильді қосымшалардың кеңінен қолданылуы адамдардың күнделікті өмірін жеңілдеткенімен, алаяқтардың да әрекет ету тәсілдерін күрделендіріп жіберді. Соның салдарынан азаматтардың мүлкіне қол сұғу жағдайлары жиілеп, түрлі алдау жолдары пайда болуда. Осыған байланысты алаяқтыққа қарсы күрес тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті болып отыр.
Алаяқтық дегеніміз – бөтеннің мүлкін немесе мүліктік құқықтарын алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы иемдену. Бұл әрекет үшін Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі бойынша қылмыстық жауапкершілік көзделген. Алайда заңмен жазалау шараларының болуының өзі алаяқтықтың толық алдын алуға жеткіліксіз, сондықтан әр азаматтың жеке сақтығы ерекше маңызды рөл атқарады.
Бүгінде алаяқтықтың ең кең таралған түрлерінің бірі – интернет-алаяқтық. Әлеуметтік желілер мен түрлі сайттарда жалған жарнамалар жарияланып, арзан бағада тауар немесе қызмет ұсынылады. Азаматтар алдын ала төлем жасап, кейін тауарды ала алмай қалады. Сонымен қатар, телефон арқылы алдау да жиі кездеседі. Алаяқтар өздерін банк қызметкері немесе құқық қорғау органдарының өкілі ретінде таныстырып, азаматтардың жеке деректерін сұрайды. Мұндай жағдайда адамдар сеніп қалып, өздерінің құпия мәліметтерін беріп қояды. Соның нәтижесінде олардың банктік шоттарынан қаражат заңсыз шешіліп алынады. Соңғы уақытта жеке мәліметтерді пайдаланып, азаматтардың атынан онлайн несие рәсімдеу жағдайлары да көбейіп отыр. Бұдан бөлек, «жоғары табыс» уәде ететін жалған инвестициялық жобалар арқылы адамдарды алдау фактілері де жиі тіркелуде. Мұндай ұсыныстар сырт көзге өте тартымды көрінгенімен, олардың басым бөлігі – алаяқтық схемалар.
Алаяқтықтың құрбаны болмау үшін әрбір азамат қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтауы тиіс. Ең алдымен, жеке деректерді ешкімге бермеу қажет. Банк картасының нөмірі, құпия кодтар, SMS арқылы келетін растау кодтары бөгде адамдарға жария етілмеуі керек. Сонымен қатар, белгісіз сілтемелерге өтуден және күмәнді сайттарда тіркелуден бас тартқан жөн. Кез келген тым тиімді немесе шынайы емес көрінетін ұсыныстарға сыни көзқараспен қарау маңызды. Қаржылық операцияларды үнемі бақылап, тек ресми және сенімді платформаларды пайдалану да қауіпсіздікті арттырады. Қоғамдық сақтық – алаяқтықтың алдын алудағы ең тиімді құралдардың бірі. Әр адам тек өз қауіпсіздігін ғана емес, жақындарының да қауіпсіздігін ойлауы тиіс. Әсіресе, егде жастағы адамдар мен жастар алаяқтардың құрбанына жиі айналатындықтан, оларға түсіндіру жұмыстарын жүргізу аса маңызды. Ақпараттық сауаттылықты арттыру арқылы ғана біз алаяқтықтың алдын ала аламыз.
Қорытындылай келе, алаяқтықпен күрес – бұл баршаға ортақ міндет. Заң талаптарын сақтау, жеке қауіпсіздік шараларын ұстану және қоғамда сақтық мәдениетін қалыптастыру арқылы ғана біз өзімізді және жақындарымызды алаяқтық әрекеттерден қорғай аламыз. Сақтық таныту – әр азаматтың жауапкершілігі және қауіпсіз қоғам құрудың негізгі кепілі.
Жардемхан Нұрдәурен Сабитұлы,
Қызылорда облысы Әділет департаментінің
қабылдау бөлімінің қоғамдық меңгерушісі
Өзге де жаңалықтарды оқу үшін Telegram арнамызға жазылыңыз!