фото: zhaikpress.kz
Мифтер, аңыз-ертегілер – әр елдің наным-сенімін, тарихын, дәстүрін танытатын құралдардың бірі. Осының бір айқын көрінісі – грек мифологиясы. Ол туралы білмейтін адам жоқ шығар. Тек кітап бетінде емес, теледидардың экранын жаулап алған мифология өз оқырмандарының ойында тарих, құндылық туралы түсінік қалдырады.
Мәселен, әлемге танымал «Геркулес» мультфильмі туралы айтсақ. Мультфильм арқылы біз тек мифологиямен танысып қоймай, жаңа әлемге саяхат жасаймыз. Бейнеленген Олимп құдайларының сарайы, Зевс ғибадатханасы, Афиналық акропольдер секілді ерекше архитектура құрылыстары соған дәлел. Ал мультфильм аралық музыкалық нөмірлер мәдениеттің ең маңызды бөлігі – хор стилін танытады. Дәл осылай кішігірім мультфилім арқылы тек бір оқиғамен ой түйіп қана емес, мәдениетті насихаттап, жаңа үрдіске бет бұруға болады.
Қазақ мәдениеті де мифтер мен ертегілерге бай. Олар туралы мультфильм мүлдем жоқ деуге де болмайды. «Ер төстік», «Алдар көсе» – бәрімізге танымал. Алайда кейіннен жарық көрген «Жезтырнақ: Тимур мен Жаник» секілді мультфильмдерде біз өз мифологиямызды өзіміз қорлаймыз. Қайғылы оқиғасы арқылы мазмұны терең кейіпкерлерді «жерге түсіріп», тек қорқыныш ұялататын біркелкі кейіпкерлерді шығарамыз. Ғалым С.Қондыбай: «Жезтырнақ – тұрақты сюжеті бар келіншек сипатындағы мифтік бейне. Оның атрибуты – алтыны бар шилан, күміс шашбау. Үңгірлерінде мол қазынасы бар жезтырнақ – ежелгі аңшылардың пірі, аңдардың қамқоршысы болған «Арғы Әженің» эволюцияға ұшыраған параллелі» деп түсіндіреді. Ал егерде біз мифологияға жаңа дем беріп, «Жезтырнақтың оқиғасын» «Горгона медузасы» секілді танытсақ, тек зұлым кейіпкер ретінде емес, өз жеріне ешкімді жолатпайтын, жамандықтан аулақ сақтайтын кейіпкер ретінде көрсетсек, отандық мультфилімдерге жан кіріп қалар еді. Сол кезде балалар қазақ мифологиясы дегенде қорықпай, мақтанышпен қазақ туындыларын еске түсіретін болады.
Қазақ жанрына комедиядан бөлек трагедияны қосқанымыз да жөн. Себебі әрдайым күліп жүретін, еш уайымы жоқ кейіпкерден гөрі, сезімді сездіретін туынды әрдайым қызығырақ. Сонымен қатар ол тек балалар үшін ғана емес, ересектер арасында да танымал боларына сенімдімін.
Қазақ тарихында сапалы мультфильм болмады деп кесіп айту қате пікір. Мен үшін «Қазақ хандығы» секілді мультфильмдер ерекше орын алады. Себебі тарихты да дәріптейді, құндылыққа да бай, көруге де қызық. Осындай ерекше туындылар біздің ұлттық сахнада көрініс табуы міндетті. Бір өкініштісі, олар танымал емес. Әлемдік аренада өз көрерменін табу үшін ол бірінші біздің қолдауымызды қажет етеді. Әрине, «анимацияның ескілігі» деа айтуыңыз мүмкін. Алайда Кеңес үкіметі кезіндегі мультфильмдер сапасына қарамастан қайта-қайта қаралды емес пе? Сондықтан негізгі басымдықты, ұлттық сананы – ұлттық контентке, сапалы жобаларға бөлген дұрыс секілді. Одан бөлек елді шулатқан «Мулан» естеріңізде шығар. Ол мультфильм – гендерлік теңсіздіктің көрінісі. Мультфильм арқылы «Дисней» кішкентай бүлдіршіндерге гендердің маңызды емес екенін көрсете алды. Соның салдарынан бұл мультфильм әлемдік аренаны жаулап алды.
Одан бөлек ғұндармен болған шайқасты қайта елге таныта түсті. Нағыз шайқаста Қытай жеңіліс тапты. Бірақ бүлдіршіндер мультфильм арқылы сана қалыптастырғандықтан, ол империя жеңілмес, мықты болып көрінеді. Ұлтты дәріптеу, мақтау деген осы емес пе? Патриоттық сезімдерді оятатын дүние деп дәл осы балаларға арналған мультфильмді айта аламыз.
Осылайша мультфильм ел мен бала дамуына ерекше әсер етеді. Демек балалар индустриясына көңіл бөлуіміз керек.
Мерей ШӘКРАТ,
Қорқыт ата атындағы
Қызылорда университетінің
студенті
Өзге де жаңалықтарды оқу үшін Telegram арнамызға жазылыңыз!