Қазіргі құқықтық мемлекет жағдайында сот төрелігінің сапасы мен азаматтардың құқықтарын тиімді қорғау – басты басымдықтардың бірі. Осы тұрғыдан алғанда, кассациялық соттардың құрылуы сот жүйесін жетілдіруге бағытталған маңызды институционалдық қадам болып табылады. Бұл жаңашылдық сот актілерінің заңдылығы мен негізділігін қосымша сүзгіден өткізуге мүмкіндік беріп, құқық үстемдігін нығайтуға қызмет етеді.
Сот жүйесін реформалау барысында азаматтар мен заңды тұлғалардың сот шешімдеріне деген сенімін арттыру мәселесі өзекті болып қала берді. Апелляциялық сатыдан өткен істер бойынша да заңды қателіктердің орын алуы мүмкін екені тәжірибеде байқалады. Осыған байланысты кассациялық сатыны институционалдық тұрғыдан күшейту қажеттілігі туындады.
Кассациялық соттарды құрудың негізгі мақсаттары:
- сот актілерінің заңдылығын қосымша тексеру;
- сот тәжірибесінің біркелкілігін қамтамасыз ету;
- сот қателіктерін түзету тетігін жетілдіру;
- азаматтардың сотқа деген сенімін арттыру.
Бұл қадам Қазақстанның құқықтық жүйесін халықаралық стандарттарға жақындатуға бағытталған.
Кассациялық сот – төмен тұрған соттардың заңды күшіне енген сот актілерінің заңдылығы мен негізділігін тексеретін жоғары сатыдағы сот органы. Оның басты ерекшелігі – істің мән-жайын қайта қарау емес, құқық нормаларының дұрыс қолданылуын бағалау.
Кассациялық сот:
- жаңа дәлелдемелерді зерттемейді;
- фактілік мән-жайларды қайта анықтамайды;
- құқықты қолданудағы елеулі бұзушылықтарды тексереді.
Осылайша, кассациялық саты сот практикасының сапалық бақылаушысы ретінде әрекет етеді.
Кассациялық соттардың қызметі бірнеше маңызды бағытты қамтиды.
Біріншіден, заңдардың біркелкі қолданылуын қамтамасыз етеді. Әртүрлі өңірлердегі соттар бір құқықтық норманы әрқалай түсіндіруі мүмкін. Кассациялық сот осы олқылықтың орнын толтырып, бірыңғай құқық қолдану тәжірибесін қалыптастырады.
Екіншіден, сот қателіктерін түзетеді. Егер төменгі сатыдағы соттар материалдық немесе процессуалдық құқық нормаларын елеулі түрде бұзса, кассациялық сот мұндай актілердің күшін жоюға немесе өзгертуге құқылы.
Үшіншіден, құқықтық айқындық пен тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Бұл бизнес субъектілері үшін де, қарапайым азаматтар үшін де маңызды.
Төртіншіден, сот жүйесіне деген қоғамдық сенімді нығайтады. Көпсатылы бақылау тетігі әділ сот төрелігінің кепілі ретінде қабылданады.
Кассациялық тәртіпте іс қараудың өзіндік процессуалдық ерекшеліктері бар. Атап айтқанда:
- шағым тек заңды күшіне енген сот актілеріне беріледі;
- шағымда құқық нормаларының нақты бұзылуы көрсетілуі тиіс;
- кассациялық саты істі шектеулі көлемде қарайды;
- істерді іріктеу (сүзгі) тетігі қолданылады.
Бұл ерекшеліктер кассациялық соттың негізгі миссиясына – құқықты дұрыс қолдануды бақылауға – сай келеді.
Кассациялық соттардың құрылуы сот жүйесіне бірнеше оң әсер береді:
- сот төрелігінің сапасы артады;
- құқық қолдану тәжірибесі тұрақтанады;
- судьялардың жауапкершілігі күшейеді;
- инвестициялық тартымдылыққа оң ықпал етеді;
- азаматтардың құқықтарын қорғау деңгейі жоғарылайды.
Әсіресе, күрделі және құқықтық тұрғыдан даулы істер бойынша кассациялық бақылаудың болуы әділ шешім қабылдауға қосымша кепілдік береді.
Кассациялық соттардың құрылуы – Қазақстан сот жүйесін жаңғыртудың логикалық жалғасы. Бұл институт сот актілерінің сапасын арттыруға, құқық қолдану тәжірибесінің біркелкілігін қамтамасыз етуге және азаматтардың құқықтарын тиімді қорғауға бағытталған.Алдағы кезеңде кассациялық соттардың тиімді қызметі құқық үстемдігін нығайтып, қоғамның сот жүйесіне деген сенімін одан әрі арттырады деп күтілуде.
Р. Шамшиев.
Қызылорда қаласының
Әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі
мамандандырылған сотының төрағасы
Өзге де жаңалықтарды оқу үшін Telegram арнамызға жазылыңыз!