Бүгінгі таңда сот жүйесін цифрландыру мен мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту — елдегі құқықтық реформалардың басты бағыттарының бірі. Ақпараттық технологиялардың дамуы сот төрелігін халыққа қолжетімді, ашық әрі жедел етуге мүмкіндік беріп отыр. Алайда АТ-жүйелердің қарқынды енгізілуі аясында мемлекеттік тілдің сот ісін жүргізудегі орны қандай және заманауи сервистер қазақ тіліндегі сот төрелігінің сапасын арттыруға қалай ықпал етеді деген сұрақтар ерекше маңызға ие.
Электрондық сот жүйесі және мемлекеттік тіл
Соңғы жылдары сот жүйесінде электрондық іс жүргізу кеңінен өріс алды. Азаматтар үйден шықпай-ақ талап қою арыздарын жолдап, сот процестеріне қашықтан қатысу мүмкіндігін алды. Сонымен бірге цифрлық инфрақұрылымның тиімділігі оның тілдік бейімделу сапасымен де тікелей айқындалады.
Сот жүйесіндегі цифрлық сервистерді мемлекеттік тілде толыққанды дамыту бірнеше маңызды міндетті шешуге жол ашады:
• Қолжетімділік: Электрондық өтініш үлгілері мен шаблондардың мемлекеттік тілде қарапайым әрі түсінікті болуы азаматтардың өз құқықтарын кедергісіз қорғауына мүмкіндік береді.
• Ашықтық: Сот актілерінің бірыңғай электрондық базаларында мемлекеттік тілдегі шешімдердің жүйелі орналастырылуы сот практикасының ашықтығын қамтамасыз етеді.
Автоматтандыру және терминология бірізділігі
Сандық технологиялардың басты артықшылықтарының бірі — заң терминологиясын біріздендіруге септігін тигізуі. Құқық саласындағы кейбір ұғымдардың қазақ тілінде түсіндірілуі мен қолданылуында әлі де болса алшақтықтар кездеседі.
Бұл мәселені шешуде цифрлық құралдар айтарлықтай нәтиже бере алады. Атап айтқанда, электрондық құжат айналымы жүйелеріне біріздендірілген заң терминдері мен дайын шаблондарды енгізу сот құжаттарының сапасын арттырады. Сонымен қатар жасанды интеллект пен машиналық оқыту элементтерін қолдану арқылы процестік құжаттардың мемлекеттік тілдегі грамматикалық және стилистикалық сапасын автоматты түрде тексеруге болады.
Цифрландыру қаншалықты дамығанымен, басты тұлға — судья мен процеске қатысушылар болып қала береді. Бүгінгі таңда заңгерлерден тек құқықтық сауаттылық пен АТ-дағдылар емес, сонымен бірге мемлекеттік тілде заң тұрғысынан сауатты ой толғап, құжат рәсімдеу талап етіледі.
Электрондық жүйелер арқылы өтетін онлайн-отырыстар мен цифрлық платформалар мемлекеттік тілдегі сот процестерін сапалы жүргізуге жаңа серпін берді. Бұл ретте судьялар, адвокаттар мен прокурорлардың мемлекеттік тілдегі заң терминологиясын тең дәрежеде меңгеруі — әділ сот төрелігінің кепілі.
Сот жүйесін цифрландыру — мемлекеттік тілді дамытуға бөгет емес, керісінше, оның мүмкіндіктерін кеңейтетін тиімді құрал. Заманауи ақпараттық технологияларды ана тіліміздің бай қорымен ұштастыру арқылы біз азаматтардың құқықтарын сенімді қорғайтын, ашық әрі заманауи сот жүйесін қалыптастырамыз. Мемлекеттік тілдің цифрлық сот төрелігіндегі орнын нығайту — елдегі заң үстемдігін қамтамасыз етудің маңызды қадамы.
А.Ыскакова, Қызылорда облысы мамандандырылған ауданаралық әкімшілік бас маман-сот отырысының хатшысы
Өзге де жаңалықтарды оқу үшін Telegram арнамызға жазылыңыз!