Қазіргі заман – цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектінің ең қарқынды дамып жатқан кезеңі. Ақпарат алмасу жылдамдығы артқан сайын, оны өңдеу, өзгерту және тарату мүмкіндіктері де күрделене түсуде. Осындай технологиялардың ішінде ерекше орын алатын, әрі қоғамда үлкен пікірталас тудырып жүрген бағыт – Deepfake технологиясы. Deepfake – жасанды интеллект пен нейрондық желілерге негізделген, адамның бейнесін, дауысын және мимикасын өзгертіп, шынайыға өте ұқсас жалған мультимедиялық контент жасау технологиясы.
Deepfake технологиясының ғылыми негізі – терең оқыту (Deep Learning) және генеративті қарсылас желілер (GAN – Generative Adversarial Networks). Бұл жүйеде екі жасанды нейрондық желі бір-бірімен бәсекелесіп жұмыс істейді: біріншісі жалған бейне жасайды, ал екіншісі оның шынайылығын тексеріп отырады. Осы процесс үздіксіз қайталанған сайын, жүйе барған сайын жетіліп, өте шынайы визуалды нәтижелер шығарады. Технологияның жұмыс істеуі үшін белгілі бір адамның көптеген фото және видео материалдары қажет болады. Жасанды интеллект сол деректер арқылы адамның бет құрылымын, көз қозғалысын, ерін қимылын, дауыс интонациясын және жалпы мінез-құлық ерекшеліктерін үйренеді.
Deepfake технологиясының қолданылу салалары әртүрлі және жыл сайын кеңейіп келеді. Кино индустриясында бұл технология актерлердің жасын өзгерту, қайтыс болған актерлерді экранға қайта шығару немесе тарихи тұлғаларды визуалды түрде көрсету үшін пайдаланылады. Білім беру саласында тарихи оқиғаларды визуалды реконструкциялау арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Маркетинг және жарнама саласында Deepfake технологиясы арқылы ерекше және есте қаларлық контент жасалады. Сонымен қатар ойын индустриясында реалистік кейіпкерлер жасау үшін де қолданылады.
Алайда Deepfake технологиясының дамуымен бірге оның теріс әсерлері де айқын көріне бастады. Ең басты қауіп – ақпараттық қауіпсіздікке төнетін қатер. Deepfake арқылы жасалған видеолар мен аудиоларды шынайы ақпараттан ажырата алмайтындай деңгейге жеткендіктен, адамдарды оңай алдауға болады. Бұл жалған жаңалықтардың таралуына, қоғамда қате пікір қалыптасуына және манипуляция жасауға алып келеді. Мысалы, белгілі бір тұлғаның айтпаған сөзін айтқандай етіп көрсету немесе жалған оқиғаларды шынайы деп тарату – қазіргі цифрлық кеңістіктегі ең қауіпті құбылыстардың бірі.
Сонымен қатар Deepfake технологиясы киберқылмыс саласында да кеңінен қолданылуы мүмкін. Алаяқтар жалған видеолар арқылы адамдарды алдап, қаржылық пайда табуға тырысады. Бұл жеке тұлғалардың беделіне зиян келтіріп қана қоймай, мемлекетаралық ақпараттық қауіпсіздікке де қауіп төндіреді. Осындай жағдайлар қоғамда ақпаратқа деген сенім деңгейін төмендетеді, бұл өз кезегінде цифрлық ортадағы тұрақтылыққа кері әсер етеді.
Deepfake технологиясының тағы бір маңызды мәселесі – жеке деректердің қорғалуы. Адамның бейнесі мен дауысы оның келісімінсіз пайдаланылуы мүмкін, бұл этикалық және құқықтық мәселелерді тудырады. Сондықтан көптеген елдер Deepfake контентін бақылау, анықтау және шектеу бойынша заңнамалық шаралар қабылдауда.
Осы қауіптерді азайту үшін қазіргі таңда Deepfake-ті анықтайтын арнайы алгоритмдер мен жасанды интеллект жүйелері дамытылуда. Бұл жүйелер бейненің шынайылығын талдап, жасанды түрде өзгертілген контентті анықтауға көмектеседі. Дегенмен технология дамыған сайын оны анықтау да күрделене түсуде.
Қорытындылай келе, Deepfake – жасанды интеллекттің ең күрделі әрі екіжақты әсері бар технологияларының бірі. Ол бір жағынан кино, білім беру және медиа салаларына үлкен мүмкіндік берсе, екінші жағынан ақпараттық қауіпсіздікке, қоғамдағы сенімге және жеке деректердің қорғалуына елеулі қауіп төндіреді. Сондықтан бұл технологияны дамыту барысында оны дұрыс пайдалану, бақылау және құқықтық реттеу мәселелері өте маңызды. Болашақта Deepfake технологиясы одан әрі дамып, оны бақылау жүйелері жетілдірілсе ғана оның қауіптері азайып, пайдасы көбірек болмақ.
Зарина АМАНЖОЛОВА,
Қызылорда жоғары көпсалалы
колледжінің арнайы пән оқытушысы
Өзге де жаңалықтарды оқу үшін Telegram арнамызға жазылыңыз!